Sözlük
SEO ve GEO sözlüğü
Arama motoru optimizasyonunda ve yapay zekâ aramasında en sık geçen 70 terim. Her tanım tek cümleyle başlıyor; devamında nasıl çalıştığı, sık yapılan hatalar ve sizin sitenizde nasıl kontrol edileceği yazıyor.
Bilgiler Ekim 2026 itibarıyla Google, Bing, OpenAI ve schema.org belgelerine göre kontrol edildi; her terimin altında kaynağı var.
Temel kavramlar
- Anahtar kelimeAnahtar kelime, kullanıcıların arama motoruna yazdığı ve bir sayfanın görünmek istediği kelime veya kelime grubudur. SEO'da bir sayfa genellikle tek bir ana anahtar kelime ile onun eş anlamlıları ve yakın varyasyonları etrafında kurulur.
- Arama niyetiArama niyeti, bir kullanıcının sorguyu yazarken gerçekte neye ulaşmak istediğidir: bilgi almak, belirli bir siteye gitmek, seçenekleri karşılaştırmak ya da satın almak veya iletişime geçmek. Sayfanın türü bu niyete uymuyorsa iyi yazılmış olsa bile sıralanmakta zorlanır.
- E-E-A-TE-E-A-T, Google'ın içerik kalitesini değerlendirirken baktığı dört özelliğin kısaltmasıdır: Experience (deneyim), Expertise (uzmanlık), Authoritativeness (yetkinlik) ve Trustworthiness (güvenilirlik). Doğrudan bir sıralama puanı değil, Google'ın ödüllendirmeye çalıştığı içeriğin tarifidir.
- Meta açıklamaMeta açıklama, sayfanın içeriğini birkaç cümleyle özetleyen ve arama sonuçlarında başlığın altındaki snippet metni olarak kullanılabilen HTML etiketidir. Sıralama faktörü değildir, ama iyi yazılmışsa tıklama oranını artırabilir.
- SEOSEO (arama motoru optimizasyonu), bir web sitesinin Google ve Bing gibi arama motorlarında ilgili sorgularda daha görünür olması için teknik yapısının, içeriğinin ve itibarının düzenlenmesidir. Amaç reklam ödemeden, organik sonuçlardan nitelikli ziyaretçi almaktır.
- SERPSERP (search engine results page), bir arama motorunun sorguya karşılık gösterdiği sonuç sayfasıdır. Bugünkü SERP yalnızca on mavi bağlantıdan oluşmaz; reklamlar, yapay zekâ özeti, harita paketi, görseller, videolar ve öne çıkan snippet gibi öğeler de içerir.
- Title etiketiTitle etiketi, HTML'deki <title> öğesidir ve sayfanın tarayıcı sekmesinde ve genellikle arama sonuçlarındaki tıklanabilir başlıkta görünen adını belirler. Sayfanın konusunu arama motoruna ve kullanıcıya en kısa yoldan anlatan alandır.
- Uzun kuyruklu anahtar kelimeUzun kuyruklu anahtar kelime, daha az aranan ama daha belirli bir ihtiyacı anlatan, genellikle üç veya daha fazla kelimeden oluşan sorgudur. Rekabeti düşük, niyeti net olduğu için yeni ve küçük sitelerin en gerçekçi giriş noktasıdır.
- YMYLYMYL (Your Money or Your Life), insanların sağlığını, maddi güvenliğini, güvenliğini veya toplumun refahını ciddi biçimde etkileyebilecek konuları anlatan Google kavramıdır. Bu konularda Google içerikten çok daha yüksek bir güvenilirlik bekler.
GEO ve yapay zekâ araması
- AEOAEO (answer engine optimization, cevap motoru optimizasyonu), içeriği bir soruya doğrudan cevap verecek biçimde düzenleyip öne çıkan snippet'lerde, sesli asistanlarda ve yapay zekâ yanıtlarında seçilmesini hedefleyen yaklaşımdır. GEO ile büyük ölçüde örtüşür.
- AI ModeAI Mode (AI Modu), Google Arama içinde sohbet biçiminde çalışan, karmaşık sorulara kaynaklı ve ayrıntılı yapay zekâ yanıtı verip takip sorularına izin veren arama modudur. Türkiye'de Türkçe olarak Şubat 2026'da kullanıma açıldı.
- AI Overviews (Google yapay zekâ özeti)AI Overviews (Türkiye'de AI Bakışı), Google arama sonuçlarının üstünde, Gemini modeliyle oluşturulan ve kaynak bağlantıları içeren yapay zekâ özetidir. Türkiye'de Türkçe olarak 18 Şubat 2026'da kullanıma açıldı.
- AlıntılanabilirlikAlıntılanabilirlik, bir sayfadaki pasajların bağlamından koparıldığında da anlaşılır, doğru ve kaynak gösterilebilir olmasıdır. Yapay zekâ yanıtları ve öne çıkan snippet'ler sayfanın tamamını değil, bu tür kendi başına anlamlı parçaları seçer.
- Bilgi grafiğiBilgi grafiği (Knowledge Graph), Google'ın kişiler, kurumlar, yerler ve kavramlar gibi varlıkları ve aralarındaki ilişkileri tuttuğu büyük veri tabanıdır. Arama sonuçlarının yanında görünen bilgi panelleri bu grafikten beslenir.
- GEOGEO (generative engine optimization, üretken motor optimizasyonu), bir markanın ve içeriğinin ChatGPT, Gemini, Perplexity ve Google'ın yapay zekâ özetleri gibi üretken yapay zekâ yanıtlarında doğru biçimde anılması ve kaynak olarak gösterilmesi için yapılan çalışmadır.
- Google-ExtendedGoogle-Extended, site sahiplerinin Google'ın taradığı içeriğin Gemini modellerinin eğitiminde ve Gemini uygulamaları ile Vertex AI'daki grounding işleminde kullanılıp kullanılmayacağını robots.txt üzerinden yönetmesini sağlayan belirteçtir. Google Arama'yı ve yapay zekâ özetlerini etkilemez.
- GPTBotGPTBot, OpenAI'ın içerikleri üretken yapay zekâ modellerinin eğitiminde kullanılmak üzere toplayan tarayıcısıdır. robots.txt ile engellenmesi, sitenin içeriğinin model eğitiminde kullanılmamasını ister; ChatGPT arama sonuçlarındaki görünürlüğü ise OAI-SearchBot belirler.
- LLMLLM (büyük dil modeli), çok büyük miktarda metin üzerinde eğitilerek bir metnin devamını tahmin etmeyi öğrenen ve bu sayede soru cevaplama, özetleme ve metin üretme yapabilen yapay zekâ modelidir. ChatGPT'nin GPT modelleri, Google'ın Gemini'si ve Anthropic'in Claude'u bu türdendir.
- llms.txtllms.txt, bir sitenin kök dizinine konan ve dil modellerine sitenin ne olduğunu ve en önemli sayfalarını Markdown biçiminde özetleyen öneri niteliğinde bir dosyadır. Google Arama bu dosyayı kullanmaz; resmi bir standart değil, bir topluluk önerisidir.
- OAI-SearchBotOAI-SearchBot, OpenAI'ın siteleri ChatGPT'nin arama özelliklerinde göstermek için kullandığı tarayıcıdır. OpenAI'a göre OAI-SearchBot'u robots.txt ile engelleyen siteler ChatGPT arama yanıtlarında gösterilmez.
- RAGRAG (retrieval-augmented generation), bir dil modelinin yanıt üretmeden önce bir arama dizininden veya belge deposundan ilgili kaynakları getirip yanıtını bu kaynaklara dayandırmasıdır. Yapay zekâ arama ürünlerinin güncel ve kaynaklı yanıt verebilmesinin temel yöntemidir.
- sameAssameAs, schema.org'da bir varlığın kimliğini kesin olarak gösteren başka web sayfalarının adreslerini listelemek için kullanılan özelliktir. Örneğin bir işletmenin sitesindeki Organization işaretlemesinde LinkedIn, Instagram veya Wikidata sayfalarına bağlantı vermek için kullanılır.
- Sorgu genişletmeSorgu genişletme (query fan-out), yapay zekâ destekli bir arama sisteminin kullanıcının tek sorusunu birden fazla ilişkili alt sorguya bölüp bunları eşzamanlı arayarak cevabı oluşturmasıdır. Google, AI Overviews ve AI Mode'da bu tekniği kullandığını belirtir.
- VarlıkVarlık (entity), arama motorlarının ve dil modellerinin tek ve ayırt edilebilir bir şey olarak tanıdığı kişi, kurum, yer, ürün veya kavramdır. Bir işletmenin varlık olarak doğru tanınması, hem Google'ın hem yapay zekâ asistanlarının onun hakkında doğru bilgi vermesinin temelidir.
Teknik SEO
- 301 yönlendirme301 yönlendirme, bir adresin kalıcı olarak başka bir adrese taşındığını bildiren HTTP durum kodudur. Google yeni adresi kanonik olarak kabul etmeye yönelir ve eski adresin sıralama sinyallerini yeni adrese aktarır.
- 302 yönlendirme302 yönlendirme, bir adresin geçici olarak başka bir adrese gönderildiğini bildiren HTTP durum kodudur. Google bu durumda genellikle orijinal adresi kanonik olarak tutmaya devam eder; kalıcı değişikliklerde 302 yerine 301 kullanılmalıdır.
- BingbotBingbot, Microsoft'un Bing arama motoru için web sayfalarını tarayan standart tarayıcısıdır. Bing'in dizini yalnızca Bing aramasını değil, Microsoft Copilot gibi Bing verisini kullanan yapay zekâ deneyimlerini de besler.
- CLSCLS (Cumulative Layout Shift), sayfa açılırken ve kullanılırken içeriğin beklenmedik biçimde yer değiştirmesini ölçen Core Web Vitals metriğidir. Birimsiz bir puandır; 0,1 veya altı iyi, 0,25'in üstü zayıf kabul edilir.
- Core Web VitalsCore Web Vitals, Google'ın gerçek kullanıcı deneyimini ölçmek için kullandığı üç metriktir: yükleme hızı için LCP, etkileşime yanıt için INP ve görsel kararlılık için CLS. Google'ın sayfa deneyimi değerlendirmesinin bir parçasıdır.
- GooglebotGooglebot, Google Arama'nın web sayfalarını keşfetmek ve taramak için kullandığı tarayıcının genel adıdır. Akıllı telefon ve masaüstü olmak üzere iki ana türü vardır; sitelerin büyük çoğunluğu akıllı telefon Googlebot'u ile taranır.
- hreflanghreflang, bir sayfanın farklı dil veya bölge sürümlerini arama motorlarına bildiren işarettir. Google'ın kullanıcıya kendi diline ve ülkesine uygun sürümü göstermesine yardım eder; sıralamayı yükseltmez, doğru sürümün görünmesini sağlar.
- IndexNowIndexNow, bir sitede adres eklendiğinde, güncellendiğinde veya silindiğinde bunu katılımcı arama motorlarına anında bildirmeyi sağlayan açık protokoldür. Bing, Yandex, Seznam, Naver ve Yep gibi motorlar destekler; Google desteklemez.
- INPINP (Interaction to Next Paint), kullanıcının tıklama, dokunma veya tuşa basma gibi etkileşimlerinden sonra sayfanın görsel olarak yanıt vermesine kadar geçen süreyi ölçen Core Web Vitals metriğidir. İyi değer 200 milisaniye veya altıdır; 12 Mart 2024'te FID'nin yerini aldı.
- İndekslemeİndeksleme, arama motorunun taradığı bir sayfanın içeriğini analiz edip dizinine (index) kaydetmesidir. Dizinde olmayan bir sayfa, ne kadar iyi olursa olsun arama sonuçlarında ve Google'ın yapay zekâ özetlerinde görünemez.
- JSON-LDJSON-LD, yapısal veriyi sayfanın HTML içeriğinden ayrı bir <script type="application/ld+json"> bloğu içinde JSON biçiminde yazmayı sağlayan W3C standardıdır. Google'ın yapısal veri için önerdiği formattır.
- Kanonik etiketKanonik etiket, aynı veya çok benzer içeriğe sahip birden fazla adres olduğunda arama motoruna hangisinin asıl (tercih edilen) sürüm olduğunu bildiren <link rel="canonical"> öğesidir. Google bunu güçlü bir ipucu olarak kullanır ama bağlayıcı bir talimat olarak görmez.
- LCPLCP (Largest Contentful Paint), sayfa açılırken görünür alandaki en büyük görsel veya metin bloğunun ekrana çizilme süresidir. Algılanan yükleme hızını ölçer; iyi değer 2,5 saniye veya altıdır, 4 saniyenin üstü zayıf kabul edilir.
- Mobil öncelikli indekslemeMobil öncelikli indeksleme, Google'ın bir sayfayı dizine eklerken ve sıralarken o sayfanın mobil sürümünü esas almasıdır. Google sitelerin büyük çoğunluğunu akıllı telefon Googlebot'u ile tarar; masaüstünde olup mobilde olmayan içerik yok sayılabilir.
- noindexnoindex, bir sayfanın arama motoru dizinine eklenmemesini isteyen yönergedir. HTML'de <meta name="robots" content="noindex"> etiketiyle veya HTTP yanıtında X-Robots-Tag başlığıyla verilir; Google bunu bir talimat olarak uygular.
- robots.txtrobots.txt, sitenin kök dizininde duran ve tarayıcılara hangi adresleri tarayıp hangilerini taramayacaklarını söyleyen düz metin dosyasıdır. Taramayı kontrol eder, dizine eklemeyi değil; bir sayfayı Google'dan gizlemek için kullanılmaz.
- Tarama bütçesiTarama bütçesi, Googlebot'un bir siteye belirli bir sürede ayırabildiği ve ayırmak istediği tarama miktarıdır. Sunucunun kaldırabildiği tarama hızı ile Google'ın siteye duyduğu tarama talebinin birleşimidir; çoğu küçük ve orta ölçekli site için sorun değildir.
- XML site haritasıXML site haritası, bir sitedeki dizine eklenmesi istenen adresleri ve isteğe bağlı olarak son değiştirilme tarihlerini arama motorlarına liste halinde sunan dosyadır. Keşfi kolaylaştırır, ama listedeki sayfaların dizine ekleneceğini garanti etmez.
- Yapısal veriYapısal veri, bir sayfadaki bilgileri (işletme, ürün, makale, yazar, etkinlik gibi) schema.org sözlüğünü kullanarak makinelerin kesin biçimde okuyabileceği standart bir formatta işaretlemektir. Arama motorlarının sayfayı anlamasına yardım eder ve bazı zengin sonuçlar için ön koşuldur.
- Zengin sonuçZengin sonuç, arama sonuçlarında standart başlık ve açıklamanın ötesinde yıldız puanı, fiyat, stok durumu, etkinlik tarihi, içerik haritası veya görsel gibi ek bilgiler gösteren sonuç biçimidir. Genellikle yapısal veriyle mümkün olur ama garanti edilmez.
İçerik
- Anahtar kelime yamyamlaşmasıAnahtar kelime yamyamlaşması, aynı sitedeki iki veya daha fazla sayfanın aynı arama niyetini hedefleyip aynı sorgularda birbirinin yerine geçmesidir. Sonuçta Google hangi sayfayı göstereceğinde kararsız kalır ve sayfaların hiçbiri hak ettiği yere çıkamaz.
- İnce içerikİnce içerik, kullanıcıya özgün bir değer katmayan, bir sorunun cevabını gerçekten vermeyen veya başka sayfaları tekrar eden sayfalardır. Mesele kelime sayısı değil, sayfanın ziyaretçiye ne kazandırdığıdır.
- Konu kümesi ve konu otoritesiKonu kümesi, bir ana konuyu anlatan merkez sayfa ile onun alt sorularını derinlemesine işleyen ve birbirine bağlanan destek sayfalarından oluşan içerik yapısıdır. Konu otoritesi ise bir sitenin belirli bir konuda kapsamlı ve güvenilir kaynak olarak görülmesini anlatan sektör kavramıdır.
- Kopya içerikKopya içerik, aynı veya çok benzer metnin sitenin içinde ya da farklı siteler arasında birden fazla adreste yayınlanmasıdır. Google bunun için kendiliğinden ceza vermez; benzer sayfaları gruplayıp birini gösterir, ama sinyaller bölünür ve yanlış sayfa seçilebilir.
- Öne çıkan snippetÖne çıkan snippet, Google'ın bir soruya cevap olarak bir web sayfasından aldığı kısa alıntıyı organik sonuçların üstünde, kaynağın bağlantısıyla birlikte özel bir kutuda göstermesidir. Paragraf, liste veya tablo biçiminde olabilir.
- Pillar sayfaPillar sayfa (hub sayfa), bir konu kümesinin merkezinde duran, konuyu geniş açıdan ele alıp ayrıntılar için ilgili destek sayfalarına bağlantı veren kapsamlı sayfadır. Kümedeki diğer sayfalar da ona geri bağlantı verir.
- Programatik SEOProgramatik SEO, bir veri kaynağı ve bir şablon kullanarak çok sayıda sayfayı otomatik üretip her birini belirli bir uzun kuyruklu sorguya hedeflemektir. Her sayfa gerçek ve farklı bir veri sunuyorsa işe yarar; yalnızca kelime değiştiriyorsa spam politikasına takılır.
Yerel SEO
- Google İşletme ProfiliGoogle İşletme Profili, bir işletmenin Google Arama ve Google Haritalar'da görünen adını, adresini, telefonunu, çalışma saatlerini, fotoğraflarını ve yorumlarını yönettiği ücretsiz Google hizmetidir. Eski adı Google Benim İşletmem'dir (Google My Business).
- Google yorumlarıGoogle yorumları, müşterilerin Google İşletme Profili üzerinden bir işletmeye bıraktığı yıldız puanı ve yazılı değerlendirmelerdir. Google, yorum sayısının ve puanının yerel sıralamada etkili olduğunu açıkça belirtir.
- Harita paketiHarita paketi (local pack), yerel niyetli aramalarda Google sonuç sayfasında bir harita ile birlikte gösterilen, genellikle üç işletmeden oluşan kutudur. İşletmeler bu kutuya web sitesiyle değil, Google İşletme Profili ile girer.
- NAP tutarlılığıNAP tutarlılığı, bir işletmenin adının (Name), adresinin (Address) ve telefon numarasının (Phone) web sitesinde, Google İşletme Profili'nde, sosyal medyada ve dizinlerde birebir aynı yazılmasıdır. Arama motorlarının ve yapay zekânın işletmeyi tek bir varlık olarak tanımasına yardım eder.
- Yerel atıfYerel atıf (citation), bir işletmenin adının, adresinin ve telefonunun başka bir web sitesinde, örneğin rehber sitelerinde, sektörel dizinlerde, haritalarda veya haberlerde anılmasıdır. Bağlantı içermesi gerekmez; işletmenin varlığını ve konumunu doğrular.
- Yerel SEOYerel SEO, bir işletmenin belirli bir şehir veya bölgedeki aramalarda, özellikle Google Haritalar'da ve harita paketinde görünmesi için yapılan çalışmadır. Google İşletme Profili, NAP tutarlılığı, yorumlar ve yerel içerik temel bileşenleridir.
Bağlantılar
- BacklinkBacklink (geri bağlantı), başka bir web sitesinden sizin sitenize verilen bağlantıdır. Google bağlantıları sayfaların önemini ve güvenilirliğini anlamak için kullanır; ancak bağlantının sayısından çok, kimden ve hangi bağlamda geldiği önemlidir.
- Bağlantı metniBağlantı metni (anchor text), bir bağlantıda tıklanabilir olarak görünen metindir. Hem kullanıcıya hem Google'a bağlantının gittiği sayfanın ne hakkında olduğunu anlatır.
- Domain otoritesiDomain otoritesi, Moz, Ahrefs ve Semrush gibi üçüncü taraf SEO araçlarının bir alan adının bağlantı profiline göre hesapladığı ve genellikle 0–100 arası verdiği tahmini puandır. Google'ın kullandığı bir sinyal değildir.
- İç bağlantıİç bağlantı, bir web sitesindeki bir sayfadan aynı sitedeki başka bir sayfaya verilen bağlantıdır. Kullanıcının ve Googlebot'un siteyi dolaşmasını sağlar, sayfaların önemini ve birbiriyle ilişkisini arama motoruna anlatır.
- nofollownofollow, bir bağlantıya eklenen rel="nofollow" özniteliğidir ve arama motoruna bu bağlantıya kefil olunmadığını bildirir. Google nofollow'u sıralamada 2019'dan, tarama ve dizine eklemede Mart 2020'den beri kesin bir talimat değil, bir ipucu olarak değerlendirir.
- PageRankPageRank, Google'ın kurucularının geliştirdiği ve bir sayfanın önemini ona bağlantı veren sayfaların sayısı ve önemine göre hesaplayan algoritmadır. Google, PageRank'in bugün de çekirdek sıralama sistemlerinin bir parçası olduğunu söyler.
Ölçüm
- DönüşümDönüşüm, bir ziyaretçinin işletme için değerli bir işlemi tamamlamasıdır: telefonla arama, form gönderme, WhatsApp'tan yazma, satın alma veya randevu alma gibi. SEO'nun asıl başarı ölçütü trafik değil, bu işlemlerdir.
- Google Analytics 4Google Analytics 4 (GA4), bir web sitesine veya uygulamaya gelen ziyaretçilerin davranışlarını olay (event) tabanlı bir modelle ölçen ücretsiz Google analiz aracıdır. Temmuz 2023'te veri işlemeyi bırakan Universal Analytics'in yerini aldı.
- Google Search ConsoleGoogle Search Console, bir sitenin Google Arama'daki performansını, dizin durumunu ve teknik sorunlarını gösteren ücretsiz Google aracıdır. Sitenin hangi sorgularda kaç gösterim ve tıklama aldığı yalnızca buradan doğrudan görülebilir.
- GösterimGösterim (impression), bir sayfanın bağlantısının bir kullanıcının gördüğü arama sonuçlarında yer almasıdır. Search Console'da gösterim, kullanıcının sonuca tıklamasından bağımsız olarak sayılır ve sitenin hangi sorgularda görünür olduğunu anlatır.
- Ortalama pozisyonOrtalama pozisyon, Search Console'da bir sitenin arama sonuçlarında göründüğü sıraların, gösterim başına ortalamasıdır. Her gösterimde sitenin o sonuç sayfasındaki en üst pozisyonu hesaba katılır.
- Sayfa hızı ve PageSpeed InsightsSayfa hızı, bir sayfanın ne kadar çabuk yüklenip kullanılabilir hale geldiğidir. Google'ın ücretsiz PageSpeed Insights aracı bunu iki kaynaktan ölçer: gerçek kullanıcıların saha verisi (CrUX) ve Lighthouse ile yapılan laboratuvar testi.
- Tıklama oranıTıklama oranı (CTR), bir sonucun aldığı tıklama sayısının gösterim sayısına bölünmesiyle bulunan yüzdedir. Örneğin 1.000 gösterimde 30 tıklama alan bir sayfanın tıklama oranı yüzde 3'tür.
Terimleri sitenizde görmek ister misiniz?
Sitenizin bu kavramların hangisinde eksik olduğunu web sitesi kontrol aracı birkaç saniyede gösterir. Daha derin bir bakış için ücretsiz SEO analizi isteyebilirsiniz.